Tüketim malı ithalatında 6 yıl sonra bir ilk yaşandı

Türkiye ekonomisinde uygulanan sıkı para politikasının ve Merkez Bankası tarafından devreye alınan makro ihtiyati tedbirlerin dış ticaret dengesi üzerindeki dönüştürücü etkileri netlik kazandı. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) ocak-eylül dönemi dış ticaret verilerinden derlenen bilgilere göre, ülkede tüketim malı ithalatı 6 yıllık artış trendinin ardından ilk kez gerileme kaydetti.

Dünya gazetesi yazarı Naki Bakır kaleme aldığı kapsamlı analizinde, 2019 yılındaki sert düşüşün döviz kurundan kaynaklanan kriz tablosunun bir sonucu olduğunu, 2026 dönemindeki azalmanın ise ekonomiyi soğutmaya yönelik bilinçli politikaların doğrudan neticesi olduğunu vurguladı.

Açıklanan resmi verilere göre yılın ilk 9 ayında toplam ithalat hacmi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 5,3 oranında artış göstererek 281,9 milyar dolara ulaştı. Ancak aynı süreçte tüketim malları kategorisinde tam tersi bir tablo şekillendi. Geçen yılın ilk 9 ayında 43,6 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen tüketim malı ithalatı, bu yıl yüzde 6 oranında bir düşüş yaşayarak 40 milyar 979,7 milyon dolara indi. Bu gerilemeyle birlikte tüketim mallarının toplam ithalat içerisindeki payı yüzde 16,3 oranından yüzde 14,5 seviyesine geriledi. Yıllıklandırılmış verilere göre ise eylül 2026 itibarıyla son 12 aylık dönemde tüketim malı ithalatı önceki döneme kıyasla yüzde 4,5 azalarak 56,6 milyar dolara geriledi ve böylece sadece bir yıllık zaman zarfında yaklaşık 2,6 milyar dolarlık azalma kaydedilmiş oldu.

Yüksek Faiz ve Kredi Kısıtlamaları İthalatı Nasıl Frenledi?

Uzman analizlerinde, ithal tüketim harcamalarındaki bu belirgin yavaşlamanın temel müsebbibinin sıkı para politikası ve finansal kısıtlamalar olduğu ifade edildi. Merkez Bankasının sürdürdüğü faiz artırım döngüsü, taşıt ve ihtiyaç kredilerine erişim maliyetlerinin tırmanması ile kredi kartı harcamalarına getirilen katı sınırlamalar, hanehalkının ithal ürünlere olan talebini ciddi ölçüde dizginledi. Özellikle otomotiv, son teknoloji elektronik cihazlar ve lüks tüketim kalemlerine uygulanan ek mali yükümlülükler ile vergiler de dış ticaret açığının daralmasında kritik rol oynadı. Tüketicilerin finansman maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle harcamalarını ertelediği ve bu durumun ithalat faturasına doğrudan yansıdığı görüldü.

Tüketim mallarındaki bu gerileme trendine karşın, sanayi sektörünün çarklarını döndürmek için zorunlu olduğu hammadde ve ara malı ithalatında artış ivmesi kesintisiz devam etti. Yılın ilk 9 ayında hammadde ve ara malı ithalatı yüzde 8,5 oranında artarak 200,2 milyar dolara yükselirken, bu kalemin toplam ithalat içindeki payı yüzde 68,9 seviyesinden yüzde 71 oranına çıktı. Bu durum, işletmelerin üretim faaliyetlerini aksatmadan sürdürebilmek adına hammadde stoklarını yenileme gayretinde olduğunu ortaya koydu. Diğer taraftan makine, teçhizat ve üretim yatırımlarını kapsayan sermaye malları ithalatı yüzde 2,8 artışla 39,9 milyar dolarda kaldı. Finansman maliyetlerindeki yükseklik ve piyasadaki belirsizlikler nedeniyle iş dünyasının büyük ölçekli yeni yatırımlar yerine mevcut kapasiteyi koruma refleksine odaklandığı gözlemlendi.